Engin KurutepeDe daglengte verandert niet in een vast tempo. Rond de equinoxen in maart en september verandert ze het snelst, op gemiddelde en hoge breedtegraden met enkele minuten per dag. Rond de zonnewendes in juni en december vertraagt de verandering tot een paar seconden per dag, waarna ze omkeert. Hoe groot de dagelijkse verandering wordt, hangt vooral af van hoe ver je van de evenaar woont.
Hoe snel de daglengte bij jou verandert
De tabel toont voor vijf plaatsen in 2026 de tijd van zonsopkomst tot zonsondergang en hoeveel die ten opzichte van de vorige dag veranderde. De waarden zijn berekend met de gangbare definitie van zonsopkomst en zonsondergang: de bovenrand van de zonneschijf aan een vrije horizon, met de breking van het licht in de atmosfeer meegerekend.
| Plaats | Verandering per dag, 20 maart | Daglicht, 21 juni | Daglicht, 21 december |
|---|---|---|---|
| Quito (0,2° Z) | ongeveer 1 seconde | 12 u 7 min | 12 u 8 min |
| New York (40,7° N) | +2 min 43 s | 15 u 6 min | 9 u 15 min |
| Berlijn (52,5° N) | +4 min 7 s | 16 u 50 min | 7 u 39 min |
| Edinburgh (56,0° N) | +4 min 41 s | 17 u 36 min | 6 u 57 min |
| Fairbanks (64,8° N) | +6 min 44 s | 21 u 50 min | 3 u 41 min |
Dicht bij de evenaar verandert de daglengte het hele jaar nauwelijks. In Fairbanks worden de dagen in maart bijna zeven minuten langer, dus een week levert ongeveer drie kwartier op. Eind september verliezen dezelfde plaatsen hun daglicht net zo snel. Op het zuidelijk halfrond is het omgekeerd: daar worden de dagen van juni tot december langer.
Waarom de verandering niet gelijkmatig is
De aardas staat ongeveer 23,4° schuin ten opzichte van de baan om de zon. In de loop van een jaar schuift de breedtegraad waar de zon om twaalf uur recht boven je staat op naar de Kreeftskeerkring en weer terug naar de Steenbokskeerkring. Die beweging is het snelst rond de equinoxen en staat stil bij de zonnewendes, waardoor de verandering van de daglengte een zachte golf volgt in plaats van een rechte lijn. Vlak bij een zonnewende zie je nog maar veranderingen van een paar seconden. In Berlijn is 21 december 9 seconden korter dan de dag ervoor; een paar dagen later worden de dagen weer langer.
Zonsopkomst en zonsondergang verschuiven niet samen
De kortste dag is niet de dag met de vroegste zonsondergang. Op gemiddelde noordelijke breedtegraden valt de vroegste zonsondergang begin tot half december en de laatste zonsopkomst begin januari. In december schuift de middag van de zon later op de klok, dus worden de avonden eerder langer dan de ochtenden. Als je het avondlicht na je werk telt, merk je de verandering eerder dan de totale daglengte doet vermoeden.
De zomertijd verzet de klok, niet de zon. Een sprong van een uur in de tijd van zonsondergang in de nacht van de klokwissel is geen extra daglicht; vergelijk de totale daglengte om de echte trend te zien.
Bekijk je eigen cijfers in SolarWatch
SolarWatch is niet in het Nederlands vertaald, dus de namen hieronder zijn de Engelse namen in de app.
- Voeg de tegel Daylight toe aan je dashboard. In het middelste formaat toont die het daglicht van vandaag met een kleine grafiek en de verandering van de afgelopen zeven dagen.
- Maak hem groot voor een extra regel die zegt hoeveel langer of korter vandaag is dan gisteren, samen met de langste en kortste dag van het jaar en hoe ver vandaag daarvan af zit.
- Tik op Yearly Overview om te zien hoe daglicht en zonnetijden op de gekozen plaats over het hele jaar veranderen.
- Voeg Seasons toe om de data van de volgende equinox en zonnewende te zien, waar de keerpunten liggen.
De tegels volgen de plaats die op het dashboard staat, dus je kunt net zo goed een opgeslagen stad bekijken als je huidige locatie. Voor een andere datum gebruik je de datumknop, of je zet in Settings → Main Screen aan dat je de Solar Wheel kunt draaien om de datum te veranderen.
Daylight-tegel · Yearly Overview · Seasons · Dashboard bewerken. De gekoppelde app-handleidingen zijn in het Engels.
Wat je met de cijfers kunt doen
- Wacht op het keerpunt. Als donkere winters je zwaar vallen: na de winterzonnewende veranderen de dagen eerst met seconden en in februari met minuten per dag.
- Plan je avonden. Een rondje hardlopen, de fietsrit naar huis of het uitlaten van de hond schuift in oktober sneller het donker in dan in december. Vergelijk de verandering per week in plaats van één dag.
- Vergelijk twee plaatsen. Sla de stad op waar je naartoe verhuist of reist en vergelijk het jaaroverzicht met dat van thuis. In de winter is het verschil het grootst.
De toelichting bij de zonnecalculator van NOAA beschrijft de berekening van zonsopkomst en zonsondergang waarop de meeste daglichttabellen zijn gebaseerd.